Với số tiền chiếm đoạt lên tới 1,8 tỷ đồng, các nghi phạm trong vụ cướp ngân hàng có thể đối mặt khung hình phạt từ 18-20 năm tù hoặc tù chung thân. Riêng Phạm Anh Tài, tức Tài “Đen”, còn có nguy cơ bị xem xét thêm trách nhiệm hình sự về tội Giết người.
Sau gần ba tuần lẩn trốn ngoài vòng pháp luật, hai đối tượng gây ra vụ cướp tại phòng giao dịch Ngân hàng TMCP Vietcombank – Chi nhánh Gia Lai (phường Hội Phú, tỉnh Gia Lai) vào ngày 19/1 đã bị bắt giữ. Hai nghi phạm là Phạm Anh Tài (36 tuổi, biệt danh Tài “Đen”) và Lê Văn Ân (33 tuổi, cùng trú tỉnh Quảng Ngãi), đều là những đối tượng có nhân thân phức tạp, lai lịch bất hảo.
Đáng chú ý, riêng Tài “Đen” còn liên quan đến vụ án Giết người xảy ra tại một quán bar trên địa bàn TP Kon Tum, tỉnh Kon Tum (nay là phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi) vào năm 2018.
Theo hồ sơ điều tra, chiều 19/1, Tài và Ân mang theo súng xông vào Phòng giao dịch Trà Bá – Vietcombank Chi nhánh Gia Lai (số 133 Trường Chinh, phường Hội Phú), uy hiếp nhân viên và khách hàng, rồi cướp đi số tiền hơn 1,8 tỷ đồng.
Sau khi gây án, hai đối tượng điều khiển xe máy đến khu công nghiệp Diên Phú (phường Diên Hồng, Gia Lai), đốt áo khoác, ba lô, giày dép, mũ bảo hiểm và chôn xe máy nhằm xóa dấu vết. Tiếp đó, chúng sử dụng 2 xe máy khác đã chuẩn bị sẵn, cho tiền vào gùi, giả làm người dân tộc thiểu số đi làm rẫy rồi di chuyển về khu vực Biển Hồ (xã Biển Hồ, Gia Lai). Tại đây, các đối tượng tiếp tục ném 2 xe máy cùng cuốc, xẻng xuống hồ để phi tang.
Sau đó, cả hai trốn vào TP.HCM để tẩu tán tài sản cướp được rồi tách ra mỗi người một hướng. Ân quay về Quảng Ngãi, sinh sống như bình thường, còn Tài tiếp tục lẩn trốn qua nhiều địa phương. Trong quá trình điều tra, lực lượng chức năng đã bắt giữ, triệu tập khoảng 10 đối tượng liên quan để khai thác thông tin, từng bước làm rõ manh mối trước khi bắt giữ đối tượng cuối cùng là Phạm Anh Tài vào ngày 5/2.
Theo Thượng tướng Nguyễn Văn Long – Thứ trưởng, Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, vụ án xảy ra tại khu vực trung tâm, đông dân cư, vào thời điểm nhạy cảm; các đối tượng sử dụng vũ khí quân dụng, thể hiện sự liều lĩnh, coi thường pháp luật. Từ khâu chuẩn bị, thực hiện hành vi, cho đến quá trình rút chạy và xóa dấu vết đều được tính toán kỹ lưỡng, gây không ít khó khăn cho công tác điều tra. Đây còn là các đối tượng đặc biệt nguy hiểm, mang theo vũ khí nóng và sẵn sàng chống trả, buộc lực lượng chức năng phải triển khai các phương án bắt giữ hết sức thận trọng để đảm bảo an toàn cho cán bộ chiến sĩ và người dân.
Trong đó, Tài “Đen” được đánh giá là đặc biệt nguy hiểm khi chuẩn bị tới 4 khẩu súng đã lên đạn, có nhiều đàn em thân tín và luôn trong trạng thái sẵn sàng sử dụng vũ khí nóng để chống trả lực lượng chức năng.
Tại cơ quan công an, cả Tài và Ân đều khai nhận toàn bộ hành vi phạm tội. Riêng Tài còn thừa nhận thêm hành vi Giết người xảy ra trên địa bàn phường Kon Tum vào năm 2018.
Với diễn biến hành vi và lý lịch phức tạp như trên, các đối tượng sẽ phải đối diện trách nhiệm pháp lý như thế nào?
Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trương Văn Tuấn (Trưởng Văn phòng luật sư Trạng Sài Gòn, Đoàn Luật sư TP.HCM) cho rằng hành vi của các đối tượng không chỉ liều lĩnh, manh động mà còn cho thấy sự mưu mô, xảo quyệt với nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm xóa dấu vết, gây khó khăn cho cơ quan chức năng. Với giá trị tài sản chiếm đoạt rất lớn, Tài và Ân có thể phải đối diện những chế tài nghiêm khắc theo quy định của pháp luật.
Dẫn chiếu Điều 168 Bộ luật Hình sự 2015, luật sư cho biết người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác khiến người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự nhằm chiếm đoạt tài sản thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Cướp tài sản. Tùy theo giá trị tài sản chiếm đoạt và các tình tiết định khung khác, mức hình phạt cao nhất có thể áp dụng là từ 18-20 năm tù hoặc tù chung thân.
“Theo khoản 4 Điều 168 Bộ luật Hình sự 2015, hành vi Cướp tài sản với số tiền từ 500 triệu đồng trở lên có thể bị áp dụng khung hình phạt lên tới 18-20 năm tù hoặc tù chung thân. Đối chiếu với vụ việc này, khi số tiền chiếm đoạt cao gấp nhiều lần mốc 500 triệu đồng, mức án cao nhất hoàn toàn có thể là ‘án chữ’ – tức tù chung thân”, luật sư phân tích.
Ngoài ra, đối với riêng Tài, cơ quan điều tra sẽ tiếp tục củng cố hồ sơ để làm rõ dấu hiệu của tội Giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015. Nếu bị kết luận phạm tội này, tùy tính chất, mức độ và hậu quả gây ra, mức án cao nhất mà Tài có thể phải đối diện là tử hình.
Liên quan việc Tài đang bị truy nã về tội Giết người, luật sư cho biết Điều 53 Bộ luật Hình sự 2015 quy định rõ thế nào là “tái phạm” và “tái phạm nguy hiểm”. Tuy nhiên, trong trường hợp này, dù bị truy nã nhưng Tài chưa bị xét xử, chưa có bản án có hiệu lực pháp luật về tội Giết người, nên chưa đủ căn cứ áp dụng tình tiết tăng nặng tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm.
Về thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015 quy định thời hiệu đối với tội phạm rất nghiêm trọng là 15 năm, đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là 20 năm. Trường hợp người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã, thời hiệu sẽ được tính lại kể từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt giữ.
Như vậy, việc Tài thực hiện hành vi từ năm 2018 không làm mất đi khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự, bởi đối tượng trốn truy nã và thời hiệu chỉ bắt đầu tính từ thời điểm bị bắt.
Liên quan vụ án, công an còn bắt giữ, triệu tập gần 10 đối tượng khác để phục vụ điều tra. Dưới góc độ pháp lý, những người này có thể phải chịu trách nhiệm ra sao?
Luật sư Trần Hoàng Linh (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng mấu chốt để xác định trách nhiệm pháp lý của những người liên quan là vai trò cụ thể của từng cá nhân trong vụ án.
Cơ quan điều tra sẽ làm rõ xem các cá nhân này có hành vi thông đồng, giúp sức hay tạo điều kiện về vật chất, tinh thần cho Tài và Ân phạm tội hay không. Nếu có căn cứ cho thấy hành vi giúp sức hoặc đồng phạm, những người liên quan có thể bị xử lý với vai trò đồng phạm.
Trường hợp không đủ yếu tố cấu thành đồng phạm nhưng biết rõ hành vi phạm tội mà che giấu hoặc không tố giác, các cá nhân này có thể bị xem xét trách nhiệm về tội Che giấu tội phạm (Điều 389) hoặc Không tố giác tội phạm (Điều 390) theo Bộ luật Hình sự 2015.
Luật sư cũng nhấn mạnh, các tội danh này được áp dụng đối với một số hành vi nhất định, trong đó có cả tội Cướp tài sản và Giết người. Do đó, nếu có căn cứ xác định có người biết rõ hành vi Giết người của Tài nhưng không tố giác hoặc che giấu, thì vẫn có thể bị xem xét xử lý hình sự.
Tuy nhiên, việc xử lý chỉ được thực hiện khi còn trong thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015, thời hiệu đối với tội Không tố giác tội phạm (tội ít nghiêm trọng) là 5 năm, còn đối với tội Che giấu tội phạm (tội nghiêm trọng) là 10 năm, tính từ thời điểm hành vi phạm tội được thực hiện.
